Program konferencji Modernizm w przekładzie/ Modernism in Translation
28 września 2022 (środa)
19.00 Projekcja chorwackiego filmu pt. Wyprawa na ryby i gawędy rybackie oraz rozmowa z twórcą filmu reżyserem Milanem Trencem, filmoznawcą Nikicą Giliciem i znawcą renesansu Ivanem Lupiciem. Prowadzenie Leszek Małczak (Kino Karolinka MDK)
29 września 2022 (czwartek)
Sesja 1
9.00–9.20 Nikica Gilić (Zagrzeb), Media and Cinema Translations of Modernism – Literature, Film, Culture
In the context of adaptation of modernist literature in Croatia, authors such as Ante Babaja (who adapted Slobodan Novak) or Antun Vrdoljak (who adapted Miroslav Krleža and Ranko Marinković) are most often mentioned. However, if we look into the problem from the perspective of relations and connections of Croatian and Polish culture, we might remember that Andrzej Wajda worked in Yugoslavia, or that one of the founding works of Babaja’s oeuvre, „The Mirror”, bares striking resemblance with Roman Polanski’s „Two Men and a Wardrobe”, or that one of the more important representative of Croatian cinema modernism Zrinko Ogresta adapted the writings of Marek Hlasko. The strategies of these literary and cultural translations, and of influences of modern Polish culture on Croatian culture (which can include not only occasional Polish actor in Croatian cinema, but also the rock-authorship of Branimir Johnny Štulić) seem to be very representative for the cannon of modernism both in Croatia and in Europe.
9.20–9.40 Leo Rafolt (Osijek), Intersemiotic Modernism: Between Poetry and its Embodiment
Sad Sam Lucky is a solo performance by the choreographer and performer Matija Ferlin, conceived as a part of his ongoing non-dance-like and non-theatre-like conceptual project Sad Sam, that started in January 2004 in Amsterdam, where the first part of this pseudo-durational piece was premiered. Ferlin’s performance Sad Sam Lucky is somewhat specific in the author’s oeuvre, mainly because it assays to become a physical response to the work of the Slovenian avant-garde poet Srečko Kosovel (1904-1926), translating it and transposing it at the same time, in-between languages, and dialects (Slovenian, Croatian, Istrian, and English), and in-between performative regimes (embodied response and a pseudo-recital). Kosovel’s confessional poetry, i.e., profound, contemporary, tense in its stylistic imagery, and, at the same time, almost revolutionary in its ideas, is therefore being performed as a live matter of language, driven by Ferlin’s main idea – not to do theatre, not to do dance, not to translate, but to trans-body Kosovel’s verses, and his melancholic prophecy, thus creating a form of a highly physical, turbulent and emotional homage to this very unique avant-garde author.
9.40–10.00 Robert Grošelj (Lublana), „Rekonsi”: prevodi Kosovelovih konsov in Chestermanove prevajalske strategije
The article deals with the analysis of Italian and Croatian translations of constructivist poems (the “conses”) by Srečko Kosovel, one of the most important Slovene poets. The translations of selected Kosovel’s constructivist poems are analysed by using Andrew Chesterman’s translation strategies. The analysis shows that, for the most part, in Croatian and Italian translations the literal translation strategy prevails, with Italian translations including more frequently other translation possibilities. In general, both translators have strived to preserve the multifaceted aspects of Kosovel’s constructivist poems by adopting a predominantly foreignising translation approach.
Full text https://www.journals.us.edu.pl/index.php/PLS/article/view/11298
PLS KOSOVEL GROSELJ ENGLISH VERSION
Sesja 2
10.15–10.35 Sanja Knežević (Zadar), Croatian Second Wave Modernism: Blossoming of Romance Language Literature Translations
Poets of the second wave modernism in Croatian literature, and among them especially the generation of “krugovaši”, opened themselves up to translations from other literatures. The importance of Anglo-Saxon translations by Antun Šoljan, Ivan Slamnig and others has often been discussed, but it is also the generation that has opened up to translations of Romance language literature. Translations of Romance literature (especially Italian literature, somewhat less so Spanish) were perceived as somewhat subversive due to ideological and political post-war circumstances. However, with the advent of the magazine Krugovi (1952), translations of Italian, Spanish and French literature experienced a new blossoming. With this in mind, we will consider the translation work of second wave modernist poets and their role in the affirmation of Romance language literature in Croatian literature and culture after the 1950s. The translations of Drago Ivanišević, Jure Kaštelan, Zvonimir Golob, Joja Ricov and Nikola Milićević will be especially observed.
10.35–10.55 Igor Medić (Zagrzeb), Wild about Wilde – Oscar Wilde’s Salomé in Croatian literature of the early 20th century
The Irish writer Oscar Wilde was extremely popular in Croatian culture in the first decades of the 20th century. Although Croatian writers of that time generally did not read the original works of British authors but rather their translations, Wilde’s popularity in Germany and Vienna sparked interest in his works among the Croatian readership and spectatorship. This paper explores the translation of Wilde’s Salomé from German by Julije Benešić and Nikola Andrić, and the complex influence that this translation had on Croatian literature of early modernism, relying primarily on the interpretation of the same motif in the texts of young Fran Galović and Miroslav Krleža. The paper argues that the influence of Wilde’s aestheticism is visible not only in the adoption of typical motifs, characters, or atmosphere but also in the autonomous and self-reflective language play in Krleža’s texts.
Full text https://journals.us.edu.pl/index.php/PLS/article/view/11342
pl.Wilde_about_Wilde_SHORT_VERSION_26_5 – kopija
10.55–11.15 Tea Rogić Musa (Zagrzeb), Modernizm międzywojenny: Nałkowska i Krleža – metafora „niedobrej miłości” w literaturach polskiej i chorwackiej
This paper shall attempt to explain, from a literary historical perspective, the genesis of the Croatian translation of Zofja Nałkowska’s novel Niedobra miłość, considering the state and tendencies — both related and disparate — in Polish prose in the time of interwar Modernism and Croatian literature in the early 1930s, keeping in mind that the translation by Zdenka Marković, Zla ljubav, and Miroslav Krleža’s novel Povratak Filipa Latinovicza, were both printed in 1932.
Full text https://www.journals.us.edu.pl/index.php/PLS/article/view/11596
11.15–11.35 Mario Kolar (Rijeka), Translations of Arthur Conan Doyle’s works and the beginnings of Croatian crime prose in the period of modernism
The modernist poetics, such as symbolism, impressionism and Art Nouveau, take a prominent place in Croatian literature at the turn of the 20th century, just like it was the case in most of the European literature at the time. However, one of the significant characteristics of the Croatian modernism is the plurality of styles, so there existed anachronistic traditionalism as well as proto avant-garde poetics at the same time. What sets Croatian modernism apart is also the fact that during that time popular/genre fiction emerges, especially by virtue of Marija Jurić Zagorka. Her first work of genre fiction was a crime novel Kneginja iz Petrinjske ulice (The Princess of Petrinjska Street), which was serially published during 1910 in daily newspaper Hrvatske novosti in Zagreb. In this paper the author will explore the influence of Arthur Conan Doyle’s works on Zagorka’s novel, with an emphasis on his books about Sherlock Holmes, which were repeatedly published in Croatia between 1900 and 1910.
Sesja 3
11.50–12.10 Žarka Svirčev (Belgrad), Albatross Translation Project
The paper presents the translation concept of the Library Albatross (1921), the most significant project of today’s canonical Serbian modernists and avant-garde writers. This concept is paradigmatic within the modernist creative tendencies and programs between the two world wars. Although Library published only the translation of Poe’s Tales of Mystery and Imagination, the list of announced translations, the paratexts that accompany the Library’s promotional material, and the translation published, allow us to discuss specific translation strategies of Albatross. Albatross translation practice is a template for more comprehensive thinking about poetic innovations of Serbian literature after First World War. Moreover, the Albatross translation platform allows us to consider the concepts of modern/modernism, periphery/center, and world literature in Serbian culture during the twenties.
Full text https://journals.us.edu.pl/index.php/PLS/article/view/11389
pl. Zarka. Projekt tłumaczeniowy Albatros
12.10–12.30 Bojana Aćamović (Belgrad), Under the Winged Sign of “Albatross”: Translations of Poe and Whitman and the Development of Serbian Avant-garde
The paper aims to examine Serbian translations of Whitman and Poe published by the representatives of the 1920s avant-garde movements and to point to the place of these translations in the context of the developing Serbian modernism. A special focus is on the book series “Albatross”, a short-lived but important project of Belgrade avant-gardists, which significantly influenced the course of Serbian literature.
Full text https://journals.us.edu.pl/index.php/PLS/article/view/10966
pl. Bojana Acamovic Under the Winged Sign – short
12.30–12.50 Bojan Jović (Belgrad), The one (and only) Polish contribution in Zenit: Poème by Ary Justman
The presentation discusses the poem Poème by the Polish author Ary Justman, published in 1921 in Zenit no. 2 as a rare – that is, practically, the only – presence of Polish literature in Micić’s avant-garde magazine. Born in Warsaw in 1888, Justman moved to France around 1910, where he met the sculptor Chana Orloff, whom he married in 1916. The couple published in the magazine SIC and collaborated on the book Réflexions Poétiques (Editions SIC, 1917), which included songs by Justman and visual work by Orloff. Justman’s poetry appeared in French, his contributions translated from Polish by the poet himself, with the help of his wife and Pierre Albert-Birot. Justman died in 1919 from the effects of Spanish fever, two months after his friend Guillaume Apollinaire. Justman’s Poème is analyzed in the context of other works published in French magazines (SIC, CAP – Critique – Art – Philosophie), comments by Pierre-Albert Birot and Pierre Reverdy, as well as of Russian and Serbian artistic creations of related themes.
12.50–13.10 Andrij Saweneć (Lublin), Modernistyczna obsceniczność w przekładzie: ukraińskie i rosyjskie tłumaczenia “Kochanka Lady Chatterlay” D.H. Lawrence’a u schyłku ZSRR
The paper focuses on Ukrainian and Russian translations of Lady Chatterley’s Lover by D. H. Lawrence, published in 1989 and 1990. The framework for the analysis is provided by Loren Glass’s idea of a significant role of obscene vocabulary in the aesthetics of the twentieth-century Anglo-American literary modernism. The comparison of the two translations shows significant differences in the translators’ approaches to rendering Lawrence’s sexual-based language.
Full text https://journals.us.edu.pl/index.php/PLS/article/view/10481
Andrij Sawnec_wersja po angielsku
Sesja 4
14.30–14.50 Ewelina Drzewiecka (Sofia), „Biblia w przekładzie”. Bułgarska narracja o św. Klemensie z Ochrydy w okresie międzywojennym a problem transferu idei w warunkach modernizacji kultury
W referacie zostanie postawione pytanie o rolę wpływu tradycji (para)biblijnej w transferze i adaptacji idei nowoczesności na gruncie kultury bułgarskiej. Tytułowa formuła „Biblia w przekładzie” odnosi się nie tyle do kwestii nowożytnych tłumaczeń Pisma Świętego w prawosławnym kręgu kulturowym, co funkcjonowania znaczeń i praktyk poznawczych, odnoszących się do tradycji judeochrześcijańskiej, w procesie przemian światopoglądowych. Przedmiotem namysłu będą literackie parafrazy wybranych średniowiecznych tekstów hagiograficznych, jakie powstały w okresie międzywojennym w Bułgarii w celu rozpowszechnienia wiedzy o świętych prawosławnych w imię utwierdzania narodowej „wielkiej narracji”. W centrum uwagi będzie przypadek narracji o św. Klemensie z Ochrydy, najsłynniejszym uczniu św. św. Cyryla i Metodego, i jego spotkaniu z bułgarskim carem Symeonem I w perspektywie nowoczesnej symboliki biblijnej i aktualnych w kulturze bułgarskiej modeli interpretacyjnych, zwłaszcza w kontekście modernistycznego odczyt(yw)ania Biblii, a także ambiwalentnego doświadczenia sekularyzacji ze strony lokalnych elit intelektualnych. Problematyka przekładu zostanie podjęta w trzech różnych wymiarach: 1) przekład średniowiecznego tekstu hagiograficznego na nowożytny język bułgarski; 2) przekład narracji hagiograficznej na potrzeby świeckich gatunków prozatorskich; 3) przekład idei o proweniencji prawosławnej w warunkach nowoczesności. Refleksja będzie prowadzona w perspektywie horyzontu ideowego wypracowanego przez Charlesa Taylora, a zwłaszcza koncepcji powstawania nowoczesnego imaginarium społecznego.
14.50–15.10 Katarzyna Lukas (Gdańsk), „Tako rzecze Zaratustra” Wacława Berenta: młodopolska maniera czy nowatorski eksperyment?
The paper deals with the Polish translation of Friedrich Nietzsche’s Also sprach Zarathustra made by the Polish writer Wacław Berent (1905). The translation is considered in the context of its epoch (“Young Poland”) and of Berent’s own literary work. The analysis aims at distinguishing the most important stylistic features of the translation: poetic devices typical of Young Poland, such as archaisms, neologisms, and reinforcement of the original’s audial qualities. Despite being criticized as “mannerist”, Berent’s translation appears as an innovative example of modernist translation, consistent with the symbolist model of translation.
Full text https://journals.us.edu.pl/index.php/PLS/article/view/11563
Tako rzecze Zaratustra translated_ostateczna wersja
15.10–15.30 Piotr Misztela (Warszawa), Ile Przybyszewskiego w Przybyszewskim? Pomiędzy „zbułgaryzowanym przekładem” a mistyfikacją literacką
The speech addresses the mysterious issue of one-act Bulgarian play entitled Around the woman question (Около женския въпрос). Printed along with Stanisław Przybyszewski’s drama For Happiness in 1910, it was signed as a “bulgarized translation” of the Polish author’s work, made by a little-known Alexander Simeonov. The term “bulgarization” („побългаряване“), popular in Bulgarian culture, meant modifying the plot of foreign works to suit the tastes of native readers and the surrounding reality. Such practices began in the mid-nineteenth century, being associated with the progressive process of the national revival and the struggles to make national culture independent. This phenomenon survived until the beginning of the twentieth century, with the typical literary devices including changing the protagonist’s names for the Bulgarian ones, transposing the stories to the national realities and infusing them with patriotic, moralizing and religious elements. In the Around the woman question itself, however, there is no mention of the original version’s title, and the play loosely refers to any of Przybyszewski’s works. The eponymous woman question is reduced to presenting both female emancipation and liberalization of a sexual ethics in a distorted mirror. Other typically modernist themes are also trivialized and ridiculed. In fact, Alexander Simeonov uses a decadent costume to parody Bulgarian and European modernists, yet shares with many of them fear of the collapse of patriarchal patterns. Therefore, the question remains: whether signing the play as a “bulgarized translation” of Stanisław Przybyszewski’s work was meant to delude and attract a potential reader, or perhaps it was to prepare a more conscious recipient for a game of conventions …?
15.30–15.50 Tamara Brzostowska-Tereszkiewicz (Warszawa), Przekład modernistyczny i czas
This article addresses the category of time as one of defining features of modernist literary translation. Against the background of Western European high modernist theories of translation, the temporality of an intercultural and interlingual encounter is viewed predominantly in terms of historical poetics and interstylistics. Drawing from Central and Eastern European conceptualisations of literary translation as a shift in spatialized time, the article considers the translators’ intertextual operations as important means to travel through historical literary traditions.
TBT_Modernist Translation and Time
Sesja 5
16.00–16.20 Marta Buczek (Katowice), Słowacka proza liryzowana w polskich przekładach – modernizm czy awangarda?
Artykuł rozpatruje fenomen słowackiej prozy naturyzmu (sł. naturizmus), będącej węższym nurtem bardziej ogólnego zjawiska, tzn. słowackiej prozy liryzowanej (sł. lyrizovaná próza), rozwijającej się w Słowacji w okresie międzywojennym XX w. Autorkę artykułu interesuje sposób funkcjonowania tej prozy w polskich przekładach. Z perspektywy badawczej XXI w. proza liryzowana, w tym przede wszystkim naturyzm, to fakt kulturowy słowackiej prozy nowoczesnej, literacki prąd rozwijający się w latach 30. i 40. XX w., rozpoznawalny wyłącznie w rodzimym literaturoznawstwie, decydujący o randze nowoczesnej literatury słowackiej, tworzący również podstawę jej europejskiego znaczenia. Odgrywa on ważną rolę w rodzimym procesie historycznoliterackim, stając się w okresie międzywojennym rewelatorem artystycznym i estetycznym, wzbudzającym estetyczny szok i wychodzącym poza oczekiwania rodzimych odbiorców w momencie swojego powstania. Będąc przejawem modernistyczno-awangardowego przełomu, kulturowej i intelektualnej modernizacji słowackiej literatury, proza ta rozwinęła się wraz z procesem „remitologizacji”, które dokonywały się w europejskiej literaturze, stanowiąc przejaw „awangardowego modernizmu”. Proza liryzowana, przekraczając granice rodzajowe i gatunkowe, łącząc przeciwstawne zależności, rozbieżne tendencje, jest zjawiskiem wewnętrznie zróżnicowanym, niejednorodnym, obejmującym kilka różnych kierunków, charakteryzującym się terminologiczną nieścisłością, „eklektyzmem” w typologicznych kryteriach. Z jednej strony wpisywała się w kanon modernizmu (typ prozy ornamentalnej, sł. ornámentalná próza), z drugiej natomiast przekraczała go, eksplorując kanon awangardowy (naturyzm, sł. literárny naturizmus). Analizy przekładów przedstawione w artykule koncentrują się na odłamie uznawanym za eksperymentalny i najbardziej transgresywny dla rozwoju prozy słowackiej – na prozie naturyzmu. Celem analiz jest ukazanie problemów powiązanych z aktem translacji elementów modernistycznych i awangardowych. Autorkę interesują kryteria artystyczne tłumaczy, translatoryczne wybory i przekształcenia, strategie, efekt końcowy aktu translacji, jego analiza w kontekście znaczących dla nurtu cech.
16.20–16.40 Barbara Bibik (Toruń), Potrzeba tłumacza
Among the great number of translations by Jan Kasprowicz we find those of all tragedies by Aeschylus. Kasprowicz was fascinated and inspired by this playwright since he was a schoolboy. He also considered Aeschylus an artistic soulmate. This paper is devoted to the beginning of the second part of Aeschylus’s Oresteia, manuscripts of which have been damaged. Only 21 verses have been reconstructed from the original. However, in Kasprowicz’s translation, the beginning takes 46 verses.
Full text https://journals.us.edu.pl/index.php/PLS/article/view/10413
The Need for a Translator_przetłumaczony_ostateczna wersja
16.40–17.00 Marta Kaźmierczak (Warszawa), Polski modernizm w podwójnym transferze: Leśmian po rosyjsku i wybory ilustracyjno-edytorskie Andrieja Bazilewskiego
W roku 2006 ukazał się tom Безлюдная баллада или Слова для песни без слов, pod redakcją Andrieja Bazilewskiego, oferujący rosyjskiemu czytelnikowi obszerny przekrój twórczości Bolesława Leśmiana: nie tylko jego poezji, lecz również dramatów, prozy artystycznej oraz eseistyki. Oprawę graficzną publikacji stanowią prace polskich artystów – m.in. Eugeniusza Zaka, Edwarda Okunia i Stanisława Wyspiańskiego – będące zresztą reprezentatywnymi przykładami tematyki i technik swoich autorów. W akcie komunikacji międzykulturowej, jakim jest przedsięwzięcie wydawnicze, dokonuje się więc niejako podwójny transfer: przełożonej modernistycznej literaturze towarzyszy zaczerpnięta z kultury źródłowej współczesna jej modernistyczna sztuka. Co jednak zaskakujące, wiążący się z tym potencjał nie został wykorzystany – zamiast wydobyć czasowe i semantyczne związki między komponentem słownym i wizualnym, redaktor tomu (jako autor paratekstów i zarazem wydawca) wręcz je tuszuje. Daje to impuls do zbadania, czy istotnie mamy do czynienia z celowo komponowaną artystyczną całością, m.in. czy zasadne jest wykorzystanie poszczególnych dzieł jako materiału ilustrującego utwory Leśmiana. Na uwagę zasługuje reprodukowany na okładce obraz Zaka i suponowane przez tę decyzję wydawniczą dowartościowanie motywu wędrowca w wyborze tekstów i w tłumaczeniach. Zasadnie będzie również rozpatrzeć szereg ilustracji wewnątrz tomu w kontekście Leśmianowskiego obrazowania i jego ewentualnych transformacji przekładowych. Celem rozważań jest ustalenie, czy lektura rosyjskiego zbioru faktycznie umożliwia dwupłaszczyznową percepcję polskiego modernizmu.
17.00–17.20 Zuzanna Jaskuła (Warszawa), Nazywanie nienazwanego – o przekładzie idei w „Do latarni morskiej” Virginii Woolf
Pisarze i pisarki zawierają idee, które chcą przekazać w swoich dziełach, nie tylko w ich treści, lecz także formie – szczególnie gdy, jak w przypadku Virginii Woolf, istotne jest dla nich to, czego nie można wyrazić wprost słowami. Wiele takich idei niesie w sobie forma Do latarni morskiej. Dotyczą one natury umysłu, życia, sztuki pisarskiej, a przekazywane są między innymi za pomocą rytmu, składni i symboli. W proponowanym wystąpieniu zamierzam przedstawić analizę tłumaczenia Krzysztofa Klingera (1962/2016) na podstawie m.in. modelu krytyki Antoine’a Bermana (2009). Polska wersja powieści zawiera bowiem wiele opisanych przez niego deformacji – od racjonalizacji i uszlachetniania, przez zubożenie jakościowe i ilościowe aż po niszczenie rytmu i ukrytych sieci znaczeniowych. Są one bezpośrednią przyczyną, dla której przekład ten jest od oryginału zdecydowanie mniej nowatorski i poetycki, a przez to uboższy w znaczenia, innymi słowy: mniej modernistyczny. Przełożenie formy eksperymentalnej na formę mniej więcej tradycyjną jest sprzeczne nie tylko z podstawową myślą modernistyczną „Make it New!”, ponieważ nowatorskość nie była celem sama w sobie. Zubożenie formy prowadzi w tym wypadku również do znacznego zubożenia licznych egzystencjalnych idei, a więc i samej treści.
